مسأله‌ى 861 - امركننده ، به‌چيزى بايد امر كند كه خود آن رابدون عذر ترك نكرده باشد ، و نهىكننده از چيزى بايد نهى كند كه خود آن را بدون عذر مرتكب نشده باشد ، و يا اگر واجبى را ترك و يا حرامى را انجام داده توبه كرده باشد ، زيرا برحسب كريمه‌ى « أتأمُرُونَ النّاسَ بالْبرِّ وَ تَنْسَوْنَ أنفُسَكُمْ وَ أنْتمْ تَتْلُونَ الْكِتابَ أفَلا تَعْقِلُونَ » ( سوره‌ى بقره ، آيه‌ى 44 ) : « آيا مردم را به‌نيكى امر مىكنيد و خودتان را فراموش مىكنيد و حال آن‌كه شما كتاب الهى را مىخوانيد ، آيا پس تعقل نمىكنيد » و مىبينيم امر به‌چيزى كه امر كننده در بوته‌ى فراموشيش انداخته مورد سرزنش قرار گرفته ، و چنان شخصى را به بىعقلى معرفى كرده است ، و آيا امر به‌واجب بىعقلى و مورد سرزنش است ؟ نه - ولى چون اين كه شخص تارك واجب و يا عامل به‌حرامى مىباشد از اين جهت است كه مورد سرزنش واقع مىگردد . و نيز برحسب آيه‌ى كريمه‌ى « لِمَ تَقولونَ ما لا تَفْعَلُونَ . كَبُرَ مقتاً عنداللَّهِ أنْ تَقُولُوا ما لا تَفْعَلونَ » ( سوره‌ى صف ، آيه‌ى 2 و 3 ) : « چرا مىگوييد چيزى را كه خود انجام نمىدهيد ، بسيار غضب آفرين است كه بگوييد آن‌چه را عمل نمىكنيد » كه اين‌جا امر و نهى در صورتى كه آمر و ناهى مورد امر را انجام و مورد نهى را ترك نمىكنند مشمول اين دو آيه هستند ، ولى اگر با امر و نهى طرفين هر دو پذيراى امر و نهىشوند ، و يا دست‌كم زمينه‌ى تأثيرپذيرى داشته باشند ، نه تنها حرام نيست بلكه واجب هم هست زيرا مشمول عمومات و اطلاقات وجوب امر و نهى است ، و نيز خصوص آيه‌ى « كانوا لا يَتَناهَوْنَ عَنْ مُنْكَرٍ فَعَلُوهُ لَبِئْسَ ما كانوا يَفْعَلونَ » ( سوره‌ى مائده ، آيه‌ى 79 ) نيز هستند كه فاعلان حرام يكديگر رابايد نهى كنند ، ولى در صورتى كه اين امر و نهى تأثير ندارد و اينان هم‌چنان در ترك معروف و فعل منكر مصرند امر و نهى هم حرام و هم واجب است ، زيرا مقدمه واجب شدن امر به‌معروف و نهى از منكر عمل به‌مورد امر و ترك مورد نهى مىباشد ، و واجب است كه بايد يا خودش را اصلاح كند و يا درصدد اصلاح خود برآيد و سپس به‌امر به‌معروف و نهى از منكر بپردازد تا از مصاديق « لايَتَناهَونْ » قرار نگيرد . آرى ! چون امر به‌معروف و نهى از منكر واجب است تهيه‌ى مقدماتش نيز واجب